(VOLKEL Jan z Miśni, CRELLIUS Jan), Iohannis Volkelii Misnici De Vera Religione Libri Quinque: Quibus praefixus est Iohannis Crelii Franci Liber De Deo Et Ejus Attributis, ita ut unum cum illis constituat.

Iohannis Volkelii Misnici De Vera Religione Libri Quinque: Quibus praefixus est Iohannis Crelii Franci Liber De Deo Et Ejus Attributis, ita ut unum cum illis constituat. 

[Tu winietka: na tarczy głowa]. Racoviae (Raków) 1630. Typis Sebastiani Sternacii. (21 x 16 cm), k. [6], s. 352; 715, [1], k. [50], opr. perg. z epoki.
(Estr. T. 33). Rozpoczyna przedmowa Jana Crelliusa (1590-1633), teologa braci polskich i  rektora Akademii Rakowskiej. W przedmowie m.in. opisuje okoliczności powstania dzieła oraz tłumaczy, że pracę swojego autorstwa: „De Deo et ejus attributis" umieścił na początku z osobną paginacją, a to dlatego aby nie opóźniać druku pracy Volkela. „Dziękuje też Stanisławowi Lubienieckiemu, który po śmierci Volkela przechował rękopis-sierotę i Crelliusa do jego wydania pobudzał,...".  Dzieło to jest systematycznym, gruntownym wyłożeniem całej teologii ariańskiej, ale nie całej doktryny (bo nie ma etyki) - na co dotąd nikt się nie zdobył. Dzieli się na sześć ksiąg. Pierwsza z nich zajmuje trzecią część dzieła i jest opracowana przez Crelliusa. Mówi o nazwach Boga (El, Jehova, Adonai, Theos, Despotes) i o przymiotach Boga. Oparta jest cała na cytatach z Pisma św., ale bywają też powoływani pisarze starsi i nowsi, np. Plato, Cicero, Seneca, Aristototeles, z nowych J. Lipsius, Musculus, Melanchton i in. Drugą część dzieła tworzą księgi II-VI, mające osobną paginację. Księga II zajmuje się stworzeniem świata, aniołów i człowieka, religią, prawem Mojżeszowym i in. Księga III mówi o religii chrześcijańskiej (o naturze Chrystusa, o chrzcie św. Jana, o cudach i śmierci Chrystusa, o królestwie bożym, o kapłaństwie Chrystusa). W Księdze IV o pokucie, modlitwach, o przykazaniach Dekalogu, o grzechu. W Księdze. V o ciele jako o wrogu naszym. W Księdze VI o głowie kościola, obrzedach i in. "Volkel również cytuje argumenty niemal wyłącznie z Biblii; na pisarzy obozu socyniańskiego nigdzie się nie powołuje, co jest oczywiście celowym, aby pokazać, że cała teologia ariańska jest już w Biblii zawarta. Bardzo rzadko polemizuje z przeciwnikami, .... Pisarzy obozu katol. nie wymienia i nie zwalcza, co zapewne jest podyktowane ostrożnością. ... Kończą dzieło dwa obszerne indeksy ... Dzieło powyższe przed wydrukowaniem było przedmiotem obrad na kilku synodach ariańskich w latach 1612-29, jak to już z przedmowy Crelliusa wynika. ... Było też po wydaniu tematem licznych polemik. ..." (Estreicher). Jan Völkel (zm. 1618), działacz reformacyjny w Polsce i na Litwie, duchowny i nauczyciel braci polskich. Schronił się w tolerancyjnej Polsce przed prześladowaniami religijnymi. Był jednym z nauczycieli w Akademii Rakowskiej. Był także duchownym ariańskim w zborach w Śmiglu i Węgrowie. W tym ostatnim mieście pełnił też funkcje rektora i nauczyciela w miejscowej szkole ariańskiej, która w 1592, po śmierci protektora braci polskich - Jana Kiszki, została przekształcona w zbór kalwiński. Pieczęć i wpis własn. na karcie tyt., zapiska na karcie przedtyt., ślady niew. zawilg. i zaplam.; niew. otarcia i zabrudzenia oprawy. Stan dobry. Bardzo rzadkie. 1647polonic.