Juliusz Kossak, PORTRET ORDYNATA SIEMIEŃSKIEGO-LEWICKIEGO, ok. 1890

25.2 x 34.3cm - akwarela, ołówek, papier naklejony na tekturę

sygn. l.d.: JK [inicjały wiązane]
Na odwrocie p.g. (tuszem): Praca [...] Ojca [...] | Kossaka | portret młodego hr Siemieńsk[iego] |
Lewickiego. T Kossak | Major W.P.; u dołu (tuszem): Stwierdzam autentyczność tej akwareli |
mojego ś.p. Ojca Juliusza | Wojciech Kossak | 1922; ponadto dwie owalne, nieczytelne pieczęci.

Do obrazu dołączona jest ekspertyza dr. K. Olszańskiego z kwietnia 2001 r.

Portret, opisany przez Wojciecha Kossaka jako wizerunek młodego hrabiego Siemieńskiego-Lewickiego, przedstawia Stanisława Konstantego Marię Siemieńskiego-Lewickiego (1864-1918), III ordynata chorostowskiego. Po śmierci ojca, Wilhelma Stanisława Siemieńskiego (1827-1901), Stanisław Konstanty odziedziczył rodzinne dobra w Pawłosiowie, położonym kilka kilometrów od Jarosławia, na terenie dzisiejszego województwa podkarpackiego.
Na początku XVII w. Anna z Kostków (1575-1635), żona księcia Aleksandra Ostrogskiego, przekazała majątek ziemski oo. jezuitom. Po pierwszym rozbiorze Polski dobra pawłosiowskie przeszły na własność rządu austriackiego. Następnie zostały sprzedane Stanisławowi Wilhelmowi Siemieńskiemu herbu Dąbrowa – właścicielowi Biecza, Ropy i Magierowa, a zarazem szambelanowi oraz członkowi Stanów Galicyjskich.
Po nim majątek odziedziczył jego syn Konstanty, zmarły w 1866 roku, a następnie wnuk Wilhelm Stanisław. Kolejnym właścicielem Pawłosiowa został sportretowany Stanisław Konstanty, III ordynat chorostowski. To właśnie za jego czasów rodzinny dwór został znacznie rozbudowany i przekształcony w rezydencję o charakterze pałacowym. Dwór usytuowany był malowniczo na zboczu skarpy opadającej w kierunku łąk. Otaczał go rozległy ogród krajobrazowy oraz park, w którym rosło wiele rzadkich gatunków drzew. To właśnie park, mimo zniszczenia samej rezydencji, okazał się jednym z trwalszych śladów dawnego założenia. Przetrwał obie wojny światowe i częściowo zachował się do dnia dzisiejszego. Rezydencja w Pawłosiowie wraz z wyposażeniem nie dotrwała do naszych czasów. Dwór został całkowicie zniszczony podczas I wojny światowej, 14 maja 1915 roku. Brak jest szczegółowych przekazów dotyczących wyglądu jego wnętrz oraz zgromadzonych w nich ruchomości. Z zachowanych wzmianek wynika jednak, że rezydencja posiadała wartościowe zbiory biblioteki polsko-francuskiej, bogatej w dzieła ilustrowane, a także kolekcję sztuki polskiej i obcej.
Prezentowany portret przedstawia wizerunek młodego Stanisława Konstantego Siemieńskiego-Lewickiego przemierzającego parkową aleję. Siedzący na siwym koniu hrabia za tło ma bujną zieleń oraz fragment historycznej zabudowy rodzinnego dworu. Ten reprezentacyjny portret jest zapisem świata, który w dużej mierze bezpowrotnie zniknął. Świadectwem środowiska, kultury i stylu życia polskiego ziemiaństwa przełomu XIX i XX wieku.
 

Bibliografia: – R. Aftanazy, Materiały do dziejów rezydencji, pod red. A. J. Baranowskiego, t. VIII, Warszawa 1991, s. 169.

Juliusz Kossak (Wiśnicz 1824 - Kraków 1899) - malarz i ilustrator - był jednym z najpopularniejszych artystów polskich 2. połowy XIX wieku. Naukę rysunku i malarstwa rozpoczął we lwowskiej pracowni Jana Maszkowskiego; później wiele rysował z natury odwiedzając majątki szlacheckie na Ukrainie, Podolu i Wołyniu. W roku 1852 był w Wiedniu, na Węgrzech i w Petersburgu, a następnie zamieszkał na stałe w Warszawie. Lata 1856-1860 spędził w Paryżu, gdzie przyjaźnił się z Horacem Vernetem. Powróciwszy do Warszawy w latach 1862-1868 był kierownikiem artystycznym „Tygodnika Ilustrowanego”. W roku 1869 przeniósł się na stałe do Krakowa, skąd wyjeżdżał jeszcze do Monachium, by malować w atelier batalisty Franza Adama. Kossak był przede wszystkim znakomitym akwarelistą; rzadziej posługiwał się techniką olejną. Malował obrazy historyczne i batalistyczne, sceny rodzajowe ilustrujące życie i tradycje dworu szlacheckiego oraz obyczaje polskiego ludu. Ale prawdziwymi bohaterami jego obrazów były konie, których ruch, temperament, charakter i indywidualność potrafił po mistrzowsku przedstawić. Był także autorem wielu ilustracji do czasopism i książek, trafiającym bezbłędnie tak w klimat utworów literackich, jak i w tęsknoty i potrzeby odbiorców - czytelników Pieśni o ziemi naszej Wincentego Pola, Trylogii Henryka Sienkiewicza, Pana Tadeusza i poematów Adama Mickiewicza.