BABIMOST. Mapa powiatu babimojskiego; lit. H. Delius, rys. Nowack, 1835; lit. cz.-b., st. bdb., mapa podzielona na 8 części podklejonych wspólnie płótnem; wym. arkusza 440x348 mm; KARTE des BOMSTER KREISES REGR. BEZK. POSEN 1835.
Decyzją Kongresu Wiedeńskiego w 1815 r. utworzono Wielkie Księstwo Poznańskie. Tym samym tytuł Wielkiego Księcia Poznańskiego przypadł królowi Prus. I tak wzbogaciła się jego oficjalna tytulatura, obok np. Hrabiego Fryzji – jej zachodnią część Berlin zagarnął w 1744 r.
Zmęczeni wojnami napoleońskimi Polacy z zaboru pruskiego przyjęli owo rozwiązanie mało życzliwie. Nie żywili też nadmiernych nadziei na rządy respektujące ich narodowe prawa. Tylko gdzieniegdzie łudzono się, że Wielkie Księstwo Poznańskie uzyska status podobny do Królestwa Kongresowego. Car Aleksander I nadał mu bardzo duża autonomię opisaną w konstytucji tegoż w 1815 r. Stare wielkopolskie porzekadło głosi: „jak Prusak mówi, to tylko mówi”. Król pruski, mimo że był współtwórcą porządku wiedeńskiego, czuł się upokorzony utratą całej Prowincji Nowopruskiej i większości Prus Południowych na rzecz Królestwa Kongresowego. Wymusił rekompensatę w postaci Westfalii.
Prusacy w zasadzie od nowa tworzyli swoją administrację na resztce ziem zagarniętych w 1794 i 1795 r. W 1819 r. utworzono dwie rejencje: poznańską i bydgoską. Ta pierwsza posiadała 17 powiatów, druga miała ich 14. Podział na powiaty pokrywał się częściowo z tym wcześniejszym. Jego istotą była likwidacja starostw i utworzenie w ich miejsce właśnie powiatów (Kreis). Rzecz strasznie zyskowna dla króla pruskiego. Starościński majątek włączył do swojej domeny, a dużo rozdał swoim totumfackim. Niesyty sięgnął jeszcze po dobra kościelne i klasztorne. Przy okazji na własną rękę kradli też pruscy notable. Protestującego młodego urzędnika z ówczesnej administracji w Piotrkowie Trybunalskim, Józefa Zerboni di Sposettiego, uwięziono w twierdzy Kłodzko, a później w Spandau. Państwo pruskie było zaledwie dodatkiem do armii pruskiej. Po I i II rozbiorze powstały na ziemiach pruskich kamery wojenno-ekonomiczne. Sensem ich istnienia było dopasowanie zarządzanego terytorium do potrzeb stacjonujących na nim pruskich jednostek. Tak uczeni byli kameraliści na uniwersytetach w Jenie i Viadrinie.
W latach 1802–1803 w Berlinie opublikowano wielkoformatową mapę prowincji Prusy Południowe (wym. 1,8 m na 1,6 m) autorstwa Gilly’ego i Langnera. Jest to zarys inwentaryzacji ziem polskich, jakiej dokonano po III rozbiorze. Aby zrozumieć, jak te ziemie były eksploatowane przez Prusaków, warto przyjrzeć się objaśnieniom znaków topograficznych. Patrz: podatek „od mliwa” czy „rzezi” (por. pozycja 132 z XXV aukcji Antykwariatu Wu-el). Po wojnach napoleońskich dokonano kolejnej inwentaryzacji. Jej owocem był wydany w Poznaniu w 1821 r. atlas zawierający mapy 17 powiatów Wielkiego Księstwa Poznańskiego autorstwa Freudenreicha. Jego ustalenia pozostają w związku z ordynacjami podatkowymi dla poszczególnych powiatów rejencji poznańskiej i bydgoskiej. Władze pruskie publikowały je w prowincjonalnych „Amtsblattach”. Bywały one bardzo często na aukcjach Antykwariatu Wu-el. Z kolei mapy powiatów były licytowane na aukcji XXV (poz. 118 i następne). Mapy Freudenreicha, aczkolwiek bardzo dokładne, były jednak z punktu widzenia administracji pruskiej niewystarczające. W latach 20. XIX w. podjęto pracę nad ich uszczegółowieniem. Autor poprawek, Delius, przyjął za punkt wyjścia mapy Freudenreicha. Od strony geograficznej niewiele zmienił. Patrząc na nie przez pryzmat informacji, które niosły o poszczególnych powiatach, można powiedzieć, że były one przewodnikiem statystyczno-ekonomicznym po każdym z nich. Liczba mieszkańców powiatu podana jest z dokładnością do jednej osoby. Podobnie liczba mieszkańców miast, wsi, a nawet pojedynczych domów. Ku swojej uciesze autor tych słów odkrył, że w folwarku posadowionym na Pustkowiu Urban, resztówce kupionej przez jego przodków jeszcze w XVIII w. od ołobockich sióstr mieszkało od 1830 r. 13 osób. Z kolei lasy są pokazane do najmniejszej przecinki. Gotowe studium zalesienia w ówczesnej Wielkopolsce. Wskazano, gdzie mieściły się młyny prochowe. Nową kategorią były miejsca stacjonowania Landwehry, tworzonej od podstaw po wojnach napoleońskich.
Przykładowe oznaczenia: miasta (Stadt); wsie (Dorf); kościoły, kaplice (Kirche Capelle); urzędy (Amt); folwarki (Vorkwerk); olędry – osady założone na prawie olęderskim (Haulland); kolonie (Colonie); pojedyncze zabudowania (Einzelnes Haus); domy przy drodze – np. domy poborców opłat drogowych, posterunek przydrożny lub miejsce postoju (Chausseehaus); wiatraki (Windmühle); młyny wodne (Wassermühle); młyny stemplowe – do produkcji np. kruszywa, prochu (Stampfmühle); tartaki (Schneidemühle, Sägemühle); młyny do wałkowania płótna, inaczej folusze (Walkmühle); zajazdy, karczmy, gospody (Krug); nadleśnictwa (Oberförster); leśnictwa (Unterförster); leśniczówki (Förster); straż leśna – siedziby (Waldwärter); cegielnie (Ziegelei); piece do wypalana wapna (Kalkofen); drogi (Weg); drogi wiejskie (Landstrasse); szosy (Chaussee); lasy (Wald); torfowiska, bagna (Bruch); łąki podmokłe, mokradła (Nasse Wiese); łąki suche (Trockne Wiese); wioski z kościołem – parafie (Kirchdorf); rzeki (Fluss); jeziora (See); stawy (Teich); rowy melioracyjne (Graben); granice powiatów i okręgów (Landes Grenze, Kreis Grenze); poczty (Post Amt); poczty z szybkimi końmi – ekstrapoczty (Postwärterei mit Extr Post Pf); posterunki pocztowe bez koni (Postwärterei ohne); okręgi leśne (Woidbezirks); Pustkowie; owczarnie (Schäferei); papiernie (Papiermühle); huty szkła (Glashütte); piece smołowe (Theerofen); przeprawy promowe (Fähre); posterunki batalionów Landwehry (Landwehr Bataillons Ort); posterunki kompanii Landwehry (Landwehr Compagnie Ort); odprawa celna (Zoll, Zollamt); kanały (Canal); wsie poza granicami (Dorf ausser der Grenze); katownie, siedziby kata (Scharfrichterei); winnice (Weinberg); małe miasteczka, osady targowe (Flecken); granice okręgów leśnych (Woidbezirks Grenze).
