Leon WYCZÓŁKOWSKI (1852-1936), Widok na Morskie Oko

olej, tektura; 30 x 22,5 cm;
na odwrocie nalepki depozytu Muzeum Narodowego w Krakowie.
Proweniencja:
- kolekcja prof. Kazimierza Kostaneckiego
- depozyt Muzeum Narodowego w Krakowie do 1957 roku
- 66 Aukcja Dzieł Sztuki i Antyków, Rempex 2002
- kolekcja prywatna, Warszawa
Obraz pochodzi z kolekcji Kazimierza Kostaneckiego (1863-1940), wybitnego lekarza, anatoma, profesora i rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego (1913-1916), a także wiceprezydenta Krakowa (1914-1918). Był on cenionym kolekcjonerem i znawcą sztuki, posiadał imponujący zbiór dzieł czołowych polskich artystów, m.in. Artura Grottgera, Jana Matejki, Aleksandra Orłowskiego, Jacka Malczewskiego, Juliana Fałata, Teodora Axentowicza, Leona Wyczółkowskiego, Józefa Chełmońskiego i innych. Po wybuchu II wojny światowej Kazimierz Kostanecki został aresztowany przez hitlerowców 6 listopada 1939 roku w ramach Sonderaktion Krakau i wywieziony do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen, gdzie zmarł. Jego kolekcja w 1939 roku została zdeponowana w Muzeum Narodowym w Krakowie; część obrazów w 1956 roku weszła do zbiorów muzealnych, natomiast pozostałe dzieła wróciły do rąk rodziny.
Twórczość tatrzańska Leona Wyczółkowskiego stanowi jeden z najbardziej ikonicznych i przełomowych rozdziałów w historii malarstwa polskiego modernizmu. Fascynacja artysty Tatrami, zapoczątkowana na przełomie XIX i XX wieku, nie była jedynie uleganiem młodopolskiej modzie na Zakopane, lecz głębokim, niemal mistycznym przeżywaniem potęgi górskiej natury. Wyczółkowski wielokrotnie powracał nad tatrzańskie stawy, tworząc całe serie studiów i pejzaży, w których głównym bohaterem stawało się legendarne Morskie Oko, Czarny Staw czy Mnich.
Prezentowany „Widok na Morskie Oko” to znakomity, kameralny przykład poszukiwań kolorystycznych i fakturalnych artysty. Wyczółkowski zrezygnował tutaj z tradycyjnego, panoramicznego ujęcia gór na rzecz niezwykle nowoczesnej, wręcz abstrakcyjnej syntezy. Kompozycja opiera się na horyzontalnym podziale, gdzie lustro wody idealnie odbija masyw górski, zacierając granicę między rzeczywistością a jej refleksyjnym powtórzeniem. Na pierwszym planie artysta wprowadza dynamicznie malowaną ścianę kosodrzewiny, która buduje głębię i zamyka kadr od dołu.
Specyfika pracy ujawnia mistrzostwo Wyczółkowskiego w operowaniu plamą barwną. Choć artysta kojarzony jest głównie z późniejszymi, monumentalnymi pastelami tatrzańskimi, jego wczesne i kameralne studia olejne na tekturze noszą unikalny ślad gwałtownego, niemal intuicyjnego gestu malarskiego. Faktura jest gęsta, kładziona ekspresyjnymi pociągnięciami pędzla, co pozwala oddać chropowatość skał oraz migotliwość światła załamującego się na wodzie. Wpływ estetyki japońskiej - tak żywej w okresie Młodej Polski - przejawia się w asymetrii, ciasnym kadrowaniu oraz dekoracyjnym traktowaniu plam zieleni, ugrowych błysków słońca i głębokich granatów cienia